لحن، نشان دهنده احساسات ظریف یک فرد است. لحن به طور کلی به آهنگ صدا، الگوی استرس، تغییرات بلندی صدا، مکث و ریتم کلام اشاره دارد. ما لحن را با زیر و بم صدا، بلندی صدا و سرعت متفاوت، بیان می کنیم. فردی که هیچ یک از این پارامترها را تغییر ندهد، صدایی رباتیک خواهد داشت. بسیاری از متخصصان بر این اعتقاد هستند که همه تکنیک های فن بیان در خدمت لحن مناسب قرار دارد.
آنچه می خوانید
تحقیقات نشان می دهد که عموما لحن خشم و غم به آسانی، لحن ترس و شادی در حد متوسط و لحن انزجار درک پایینی توسط مخاطبان دارند. همچنین تحقیقات FMRI نشان می دهد مردان نیاز به استنباط آگاهانه برای درک لحن دارند، در حالی که زنان درک لحن را به صورت ناخودآگاه انجام می دهند.
معنی لحن
لحن در لغت نامه دهخدا و همچنین در فرهنگ عمید به معنای آواز خوش و موزون ، معنی سخن و همچنین ویژگی یا چگونگی صدا یا موسیقی آمده است. از ترکیب و تلفیق این معانی می توان چنین نتیجه گیری کرد لحن در فن بیان یه این معنا است که بتوان با صدایی زیبا و با استفاده از تنوع زیر و بمی و ایجاد موسیقی در کلام، معنی و فحوای سخن را به مخاطب منتقل کرد.
تعریف لحن
1- لحن صدا به عناصر زبانی گفته می شود که هویت، خلق و خو و شخصیت را به هم پیوند می دهد.
2- لحن صدا نحوه بیان یک ایده است نه خود ایده.
3- لحن تنوع زیر و بمی، تاکیدات و سرعت بیان است که نشان دهنده برچسب احساسی و عاطفی گوینده سخن نسبت به حرف، متن، دکلمه یا دیالوگی است که بیان می کند.
کیفیت صدا، تلفظ صیحح حروف و تکنیکهای فن بیان، همگی در خدمت لحن قرار میگیرند تا در نهایت شما در فن بیان به مهارت و تسلط دست پیدا کنید.
لحن فقط از جنس تکنیک نیست. لحن، مفهوم و تکنیک را توامان در بر دارد و همانطور که می دانید مفهوم همیشه مقدم بر تکنیک است. یعنی برای خوانش یک متن، شعر، دیالوگ و یا ایراد یک سخنرانی، ابتدا باید مفهوم آن را درک کنید تا متناسب با آن بتوانید از کیفیت تلفظ، ویژگی های صدا و همچنین تکنیک های فن بیان استفاده کنید تا به زیباترین و اثرگذارترین نحو ممکن خوانش متن و شعر و دیالوگ و یا سخنرانی خود را انجام دهید.
آموزش لحن پیچیده ترین و دشوارترین قسمت فن بیان است که نیاز به دانش و تمرین مکرر و مستمر دارد. به بیان شفافتر، لحن، اقیانوسی است که شما میتوانید باندازۀ بضاعت و توانایی معرفتی و مهارتی خود، در آن به پیش روید.
تاثیر لحن روی معنا
با صدای بلند بگویید “فردا می بینمت”. این بار همین جمله را به صورت سوالی و با صدای بلند تکرار کنید. به نحوه افزایش اندازه صدای خود را در آخر فعل دقت کنید. حال همین جمله را به صورت تعجبی بیان کنید. به افزایش صدای خود روی کلمه فردا و سپس به کاهش آن در انتهای جمله دقت کنید. این یعنی لحن. لحن می تواند معنای جمله را تغییر دهد. می تواند جمله خبری را به جمله پرسشی یا تعجبی، جمله مثبت را به منفی و یا تعریف را به کنایه تبدیل کند.
چگونه لحن را استفاده و درک کنیم؟
در واقع هنگام صحبت کردن هر کاری که با صدای خود به جز برای تلفظ حروف انجام می شود مربوط به لحن است. در سطح آوایی لحن با چهار عامل زیر مشخص می شود:
1- گام یا زیر و بمی صدا (vocal pitch) که با فرکانس (هرتز) اندازه گیری می شود
2- اندازه صدا یا کوتاه و بلندی صدا (intensity) که با شدت آکوستیک (دسی بل) اندازه گیری می شود
3- سرعت بیان (rate of utterance) که با زمان (ثانیه) اندازه گیری می شود
4- ریتم بیان (rhythm) که با آکسان یا استرس، گام صدا، زمان و مکث مشخص می شود
الگوی لحن هر چه که باشد همیشه بر حسب افزایش نسبی زیر و بمی صدا، بلندی صدا و مدت زمان تلفظ هجا و حروف مشخص می شود. وقتی به صحبت های دیگران گوش میدهیم، معمولاً میتوانیم تغییرات زیر و بم و بلندی صدا و مدت زمانی را که یک گوینده تولید میکند بشنویم. این الگوهای لحن به ما در درک آنچه گفته شده کمک می کند. با گذشت زمان، ما یاد می گیریم که الگوهای لحن رایج را بشناسیم و به آنها معنا ببخشیم.
به عنوان مثال شاید در نوجوانی یاد می گیریم که اگر کسی صدایش را در آخر جمله بلند کرد یعنی سوال می پرسد و همچنین ممکن است خیلی از الگوی های دیگر لحن را نشناسیم.
احساس یا کلام، مسئله این است
اگر مخاطب بین کلامی که گوینده میگوید و احساسی که منتقل می شود دچار تضاد و تناقض شود، احساس را انتخاب می کند و به آن اولویت می دهد. بارها اتقاق افتاده است که در یک ارتباط کلامی که منجر به تنش شده است گفته می شود که مگر من چه گفتم که ناراحت شدی؟ بله شما چیزی نگفتید ولی احساسی را منتقل می کنید که در تناقض با سخن و کلام شماست. به عنوان مثال اگر شما به کسی بگویید که “من عاشقتم” و احساس عشق به همراه کلمه عاشقتم منتقل نشود، مخاطب کلام شما را نمی پذیرد.
نحوۀ ادای کلمات و جملات می تواند باعث تغییر معنا شود. این ویژگی فن بیان اهمیت خاصی در ارتباط موثر انسانی دارد و اگر دقّت و توجّه وافی و کافی نسبت به این مسئله نباشد می تواند عواقب ناگواری را در ارتباطات ایجاد کند.
مشکلاتی که افراد در لحن دارند؟
لحن یکنواخت
یکی از مشکلات رایج لحن که افراد بسیاری در فن بیان خود با آن مواجه هستند لحن یکنواخت است. لحن یکنواخت زمانی اتفاق می افتد که در هنگام صحبت کردن، صدا یکنواخت است و هیچ زیر و بمی در آن وجود ندارد. همچنین سرعت صحبت کردن هم یکنواخت است و نه کند و نه تند می شود. تکیه کلام یا آکسان گذاری هم وجود ندارد و درنهایت صحبت کردن شما شبیه ربات می شود. کاملا بدون احساس و بدون ویژگی های انگیزشی.
لحن یکنواخت از کسل کننده ترین نوع صحبت کردن است و باعث می شود مخاطب خواب آلوده و کسل شود. احتمالا شما هم چنین تجربه ای را در کلاس های درس مدرسه و دانشگاه در برابر اساتیدی که لحن یکنواخت داشته اند تجربه کرده اید.
ارتباط با کسانی که لحن یکنواخت دارند کار دشواری است. از روی صحبت کردن آن ها نمی توان فهمید که چه احساسی دارند. مگر آن که شناخت زیادی از آن ها وجود داشته باشد تا بتوان احساسات آن ها را درک کرد.
لحن خشن یا تهاجمی
در مشاوره های فن بیان، برخی از دانشجویان این موضوع را مطرح می کردند که من در موارد معمولی زمانیکه بدون هیچ نیت تهاجمی هم با مخاطبم حرف می زنم او فکر می کند که من دعوا دارم، در صورتیکه اصلا این گونه نیست. زمانی که به شما می گویند مگه دعوا داری؟ و شما در جواب می گویید نه من فقط صدام بلند است یا مدل حرف زدنم این گونه است شما از این مشکل رنج می برید.
لحن خشن یا تهاجمی به دلیل شدت زیاد ضربات تنفسی و همچنین گام صدای بالاتر از حد نرمال و آکسان گذاری های شدید اتفاق می افتد. مهمترین راه مقابله با لحن تهاجمی تمرین های تنفس صحیح در فن بیان و همچنین تمرین های صداسازی است.
لحن بی ادبی
این لحن دقیقا نقطه مقابل لحن مودبانه است و علاوه بر آنکه ویژگی های لحن خشن و تهاجمی را دارد، ضمنا استفاده از الفاظ نامربوط، توهین آمیز و خارج از عرف گفتاری هم همراه آن است. اندازه صدا، بالاتر از حد نرمال است. زبان بدن تهاجمی است. سرعت بیان هم بالاتر از حد متوسط است. آداب و احترام های عرفی اجتماعی هم رعایت نمی شود.
مثال: هی یارو، این گاریتو از اینجا بردار، راه وا شه
انواع لحن
خشن، تهاجمی و پرخاشگرانه
در این لحن اندازه صدا بالاتر از حد نرمال است. سرعت بیان کلمات هم بالاست. میمیک صورت جدی و گرفته است. ابروان در هم کشیده و چشمان ریز شده در مجموع چهره تهاجمی را به نمایش می گذارد. تاکیدات و آکسان گذاری کلامی بیش از حد نرمال است. شدت ضربات تنفسی و خرج نفس زیاد هم بیش از حد نرمال است. به همین خاطر کلمات با شدت و حدت بیشتری تلفظ می شود که حس توهین آمیزی دارد.
این لحن با لحن مقتدرانه و قاطعانه تفاوت دارد. هدف از لحن مقتدرانه، انتقال حس قدرتمند بودن و قاطع بودن است ولی هدف از لحن پرخاشگرانه انتقال حس خشم و ترس و قدرت به صورت توامان است. در لحن مقتدرانه، صدا قوام و استحکام دارد و در عین حال کلمات محکم ولی شمرده و با سرعت متوسط بیان می شود. ولی در لحن پرخاشگرانه هم اندازه صدا و هم سرعت بیان بالاست و شدت ضربه های تنفسی هم بسیار بیشتر است.
مثال: این موضوع بین ما تموم شده. دیگه نمی خوام تا آخر عمر حرفی در این مورد بشنوم. کسی هم که طور دیگه ای فکر می کنه معنیش اینه که دشمن ماست.
لحن خشم
خشم
در مقایسه با گفتار معمولی و خنثی، خشم با زیر و بمی کمتر، شدت بیشتر و انرژی بیشتر (500 هرتز) هم در سراسر بیان جملات و هم در اولین صدای تولید شده رقم می خورد. خشم شدید با گام صدای بالاتر و انرژی بیشتر تا حدود 2000 هرتز تولید می شود. همچنین در مقایسه با گفتار خنثی سرعت بیان هم بیشتر است.
انزجار و تنفر
لحن انزجار و تنفر در مقایسه با گفتار معمولی و خنثی با زیر و بمی پایین تر، صدای پایین رونده و انرژی صدای 500 هرتزی تولید می شود. گام اولین صدای تولید شده پایین تر و بیان آن در شروع مانند خشم سریع است. تنوع گام صدای کمتر و مدت زمان کوتاه تر از ویژگی های این لحن است.
مثال: هیچ وقت نمی بخشمت
غمگین
در مقایسه با گفتار خنثی و معمولی، احساسات غم انگیز با صدای بلندتر، شدت کمتر اما انرژی صوتی بیشتر (2000 هرتز)، مدت زمان طولانی تر و با مکث های بیشتر و فرمانت اول کمتر تولید می شوند. همچنین گام صدا پایین و صدا بمتر است.
مثال: وقتی تو زندگی عشق نداری یعنی هیچی نداری. تنهایی. تنهای تنها
ترس
ترس را می توان به دو نوع وحشت (panic) و اضطراب (anxiety) تقسیم کرد. در مقایسه با گفتار معمولی و خنثی، حس ترس از گام بالاتر با تنوع کمتر، انرژی کمتر و سرعت گفتار سریعتر با مکث های بیشتر برخوردار است.
مثال: اگه بفهمن که من با تو رابطه دارم، همه چیزم رو از دست می دم
احساسات مثبت
نظر بسیاری از محققان (Sauter, Simon-Thomas, Keltner, Sauter, Sinicropi-Yao & Abramson) نشان می دهد که احساسات مثبت شامل چهار گروه است:
1- عواطفی که مربوط به شناخت جهان است که شامل سرگرمی، علاقه، تسکین و هیبت است.
2- عواطفی که مربوط به امیال است که شامل رضایت، لذت حسی و میل جنسی است.
3- عواطفی که مربوط به لذت اجتماعی و ارتباطی است که شامل عشق و مهربانی و قدردانی است.
4- عواطفی کهمربوط به رویکرد ذهنی است که شامل شادی و غرور است.
شواهد محدود نشان میدهد که ویژگیهای مرتبط با انرژی مانند دامنه شدت صدا، (harmonics-to-noise ratio) HNR، و همچنینJitter (آشفتگی فرکانس اصلی تولید شده در حنجره)، همگی در لحن صدای شاد بالاتر از صداهای خنثی هستند.
میانگین شدت صدا برای لحن شادی، سرگرمی، علاقه و آرامش بیشتر و برای لحن رضایت و لذت متوسط است.
سرعت گفتار برای غرور، آرامش و شادی سریعتر از علاقه بود، و برای لذت، رضایت و تحسین کندتر بود.
صداهای شاد نسبت به صدای خنثی عموما بلند با تنوع قابل توجهی در بلندی صدا و همچنین دارای زیر و بم بالا و متغیر هستند و در دو فرکانس فرمانت اول (first formant: حداکثر فرکانس صدای تولید شده ) بالا هستند. مقایسه احساسات مثبت نشان می دهد میانگین زیر و بم، میانگین بلندی و مدت زمان بیان کلمات در بین احساسات مثبت متفاوت است. به عنوان مثال، زیر و بمی یا گام صدا برای احساساتی چون: تفریح، علاقه و تسکین، بالاتر، برای لذت بردن از احساسات یعنی حس رضایت و لذت و همچنین برای عواطف اجتماعی مانند تحسین، کمتر است.
مثال: تو بهترین همسفر دنیایی
مثال: آفتاب گرفتن کنار دریا چه لذتی داره
مثال: اونایی که با یک کمپ کویری موافقا یه هورا بکشند
جملات توصیفی یا خبری
در این جملات معمولا از زیر و بمی و سرعت بسیار کمتر استفاده می شود. آکسان گذاری در آن مهم است و عامل اصلی ایجاد لحن به آکسان مربوط است. لحن نه صمیمی است و نه جدی. نرم است و کلام هم سرعت متوسطی دارد که مخاطب بتواند جزئیات را درک کند.
مثال: سفیر چین در تهران صبح امروز توسط دستیار وزیر و مدیرکل خلیج فارس وزارت امور خارجه احضار و مراتب اعتراض دولت جمهوری اسلامی ایران در خصوص تکرار حمایت دولت چین از ادعاهای بیاساس مندرج در بند ۲۶ بیانیه پایانی نشست مشترک جمهوری خلق چین و امارات متحده عربی به وی ابلاغ و یادداشت اعتراض تسلیم او گردید.
جملات پرسشی
جملات پرسشی مانند جملات خبری شروع می شود ولی در انتها اندازه صدا افزایش پیدا می کند. اگر در این جملات ادات پرسش مانند چرا، چگونه، آیا، کجا و … وجود داشته باشد که با تاکید روی این ادات لحن پرسشی ایجاد می شود. اما اگر ادات پرسش نباشد که در بسیاری از جملات پرسشی محاوره ای اینگونه است با تاکید روی فعل و اندازه صدای بالارونده این لحن ایجاد می شود.
اگر جمله خبری را با صدای بالا رونده و همچنین گذاشتن تکیه روی فعل انجام دهیم تبدیل به جمله پرسشی می شود.
مثال1: به کجا چنین شتابان؟ گون از نسیم پرسید.
مثال 2: خانه دوست کجاست؟ در فلق بود که پرسید سوار
مثال3: علی زبان انگلیسی را خوب صحبت می کند. (خبری و بدون اکسان)
علی زبان انگلیسی را خوب صحبت می کند؟ (پرسشی و با اکسان می در فعل می کند و با اندازه صدای بالا رونده)
جملات عاطفی یا تعجبی
این لحن نشان دهنده حس نفرت، خشم، لذت، عشق، خوشی، گله و یا موارد دیگر است. برای اجرای صحیح لحن در این جملات باید وقتی به کلماتی می رسید که نشان دهنده این احساسات هستند، آن را با احساسات بیشتر و غلیظ تر اجرا کنید. معمولا اندازه صدا در در جملات تعجبی، روی کلمه ای که آکسان می گیرد بالا می رود و در انتها پایین می آید. روی کلمه نشان دهنده احساسات آکسان گذاری مناسب انجام دهید و متناسب با حسی که باید منتقل شود اندازه صدا و سرعت بیان را تنظیم کنید.
مثلا در جملات عاطفی از نوع عاشقانه صدا نرم و اندازه صدا پایین است و از بیشترین حجم صدا استفاده می شود. در خشم، آکسان شدید و سرعت بیان زیاد و شدت ضربات تنفسی هم زیاد است. البته رعایت زبان بدن متناسب با هر کدام از این موارد هم ضروری است.
مثال جمله زیر را به سه صورت خبری، پرسشی و تعجبی بیان کنید:
فردا می بینمت
جملات توضیحی
لحن این جملات مانند جملات توصیفی و خبری است با این تفاوت که رعایت مکث هنگامی که به علامت : می رسید مهم است. این سکوت مخاطب را کنجکاو می کند تا بقیه مطلب را دنبال کند.
مثال: دو چیز محال عقل است: خوردن بیش از رزق مقسوم و مردن پیش از وقت معلوم
جملات امری
این لحن که در امر کردن و دستور دادن مشهود است، نزدیک به لحن مقتدرانه است. اندازه صدا کمی بالاتر از اندازه متوسط است و تلفظ حروف با قدرت انجام می شود. به هر میزان صدا محکم و شدت ضربات تنفسی بیشتر و قدرت تلفظ بیشتر باشد میزان اقتدار، اهمیت و فوریت دستور را منتقل می کند.
مثال: این چک ها را تا فردا نقد کنید.
حماسی
این لحن در اشعار حماسی و همچنین رجزخوانی ها استفاده می شود و برای انتقال حس شجاعت و دلاوری و عظمت و شکوه و بزرگی است. در این لحن صدا محکم و استوار است. اندازه صدا بالاتر از حد متوسط و از بیشترین حجم صدا استفاده می شود. اکسان های قدرتمند به این لحن حالت کوبندگی و تهاجمی می دهد. تلفظ ها شمرده و تلفظ ها دقیق و غلیظ است. تشدیدها و همچنین تلفظ برخی حروف لرزشی مانند ر غلیظتر و با تعداد لرزش بیشتر انجام می شود.
مثال 1: زدش بر زمین بر به کردار شیر
بدانست کاو هم نماند به زیر
سبک تیغ تیز از میان برکشید
بر شیر بیدار دل بردرید
مثال 2: آری، آری، جان خود در تیر کرد آرش.
کار صدها صد هزاران تیغه ی شمشیر کرد آرش.
لحن عاشقانه
عاشقانه
این لحن از جمله مهارت های ضروری است که هر انسانی باید به آن مسلط باشد. در این لحن اندازه صدا پایین و در مواردی هم متوسط است. شدت ضربه های تنفسی ملایم است و نرمی صدا کاملا مشهود است. همچنین از بیشترین حجم صدا استفاده می شود. سرعت بیان هم متوسط و کند است. آکسان ها با کمترین میزان انرژی اجرا می شود. زبان بدن کاملا حالت باز دارد. لمس کردن، نوازش کردن، بوسیدن و در آغوش گرفتن در انتقال این حس تاثیرگذار است.
البته بسیاری از مردان در لحن عاشقانه، صدای خود را تغییر می دهند و از صدای بیش از حد بم شده استفاده می کنند که می تواند تاثیر منفی در انتقال احساس عاشقانه داشته باشد. سعی کنید در لحن عاشقانه از بیشترین حجم صدا استفاده کنید ولی مراقب اندازه صدا باشید. در این لحن از صدای بالا استفاده نمی شود.
لحن بسیاری از غزل های عاشقانه از همین نوع است. دکلمه غزل های عاشقانه می تواند تمرین بسیار خوبی برای این لحن باشد.
مثال1: سخنِ عشقِ تو بی آنکه برآید به زبانم
رنگِ رخساره خبر می دهد از حالِ نهانم
گاه گویم که بنالم زِ پریشانیِ حالم
باز گویم که عیان است چه حاجت به بیان است
مثال2: چه قدر جای تو، این جا، در کنار من، توی نگاه من، خالی است. گو این که لحظه یی بی تو نیستم. خودت بهتر می دانی: من، برای آن که از خودم خبری بگیرم، باید از تو شروع کنم! نفسی نمی کشم مگر این که با یاد تو باشد؛ قلبم نمی تپد مگر این که یادش باشد زندگی دوباره را از کجا شروع کرده است؛ مگر این که یادش باشد برای چه می تپد. آه که اگر فقط این دوری اجباری از تو نبود، اگر فقط تو را در کنار خود داشتم، می توانستم بگویم که آرام ترین، شادترین و امیدوارترین روزهای عمرم را می گذرانم
تحقیرآمیز
این لحن همراه نیش و کنایه است به دنبال تحقیر و کوچک کردن دیگران است. زبان بدن در این لحن به خصوص حرکت چشم ها و ابروها و همچنین حالت های نشستن و ایستادن همگی نشانه نگاه از بالا به پایین دارد. لبخندهای یک طرفه که نشانه نیشخند کردن است در آن مرسوم است. اندازه صدا معمولی است و حتی در مواقعی کمتر از حد نرمال است. سرعت بیان متوسط یا متوسط رو به بالا است. آکسان های غلیظ که تو ذوق می زند هم از ویژگی های این لحن است. تحقیر نقاط قوت و مسخره کردن نقاط ضعف مخاطب در این لحن به وفور اتفاق می افتد.
مثال: تو هنوز نمی تونی یه جمع و تفریق ساده رو انجام بدی. چطور انتظار داری که ترفیع هم بگیری؟
لحن مضطرب و نگران
نگران و پرتنش
این لحن در هنگامی که یک موضوع غامض، مبهم و دارای پیچیدگی های فراوان است اتفاق می افتد. هدف ان القای حس نگرانی و تنش است. اندازه صدا پایین است، صدا انرژی کافی ندارد، سرعت کلام متوسط و البته در برخی موارد برای القای دلهره و اضطراب سرعت بیان بالاتر از حد متوسط میرود. همه جوانب موضوع بیان نمی شود و این خود می تواند به نگرانی بیشتر دامن بزند. میمیک صورت گرفته، مبهم و کمی رازآلود است.
مثال: او با فرزندش به پارک رفته بودند. دختر کوچکش می خواست سوار چرخ و فلک شود. مادر با مسئول چرخ و فلک صحبت کرد، هزینه را پرداخت کرد و نوبت گرفت. وقتی سرش را برگرداند دخترش را ندید. او دیوانه وار به دنبال کودکش می گشت. نفسش بند آمده بود. در یک لحظه احساس می کرد تمام غم های دنیا روی سرش آوار شده است. بی هدف می دوید. به هر کسی که می رسید سراغ دخترش را می گرفت.
دوستانه و صمیمی
هدف از لحن دوستانه و صمیمی جلب اعتماد مخاطب است. تا حدودی به لحن غیر رسمی نزدیک است ولی همیشه گرم است. انتقال حس صداقت و اعتماد در این لحن مهم است. زبان بدن کاملا باز است و میمیک صورت گرم و همراه با لبخند است. اندازه صدا بالاتر از حد متوسط برای نشان دادن هیجان و متوسط و پایین برای نشان دادن صمیمیت و محبت است. میزان انرژی آن قابل توجه و شدت ضربه های تنفسی ملایم است تا به صدا نرم تولید شود و حس گرمی و پذیرا بودن به مخاطب بدهد. برندهایی که محصولاتشان در ارتباط با کودکان است مثال خوبی هستند.
مثال: قبل از این که اسباب بازی های ما به دست شما برسه آن ها را آزمایش کردیم تا مطمئن شیم برای کودکان هیچ آسیب و ضرری نداره. راحت باشید و از خرید خود لذت ببرید. ما هم خیالمون راحته
ناامیدی
این لحن نشان دهنده بدترین حالت ممکن از وضعیتی است که کسی در آن قرار دارد. این لحن حالت تشدید شده لحن غم انگیز است. بیان جملات از ریتم و سرعت مناسبی برخوردار نیست و حالت پریشان دارد. صدا در پایین ترین حالت خود و با انرژی بسیار پایین ادا می شود. آکسان گذاری بسیار ضعیف و شدت ضربه های تنفسی در ضعیف ترین حالت خود قرار می گیرد.
مثال: او برای نجات زندگی اش تلاش ناامیدانه ای کرد. وقتی در مورد همسرش حرف می زد هیچ امیدی در صدایش وجود نداشت.
مثال 2: انتظار خبري نيست مرا
نه ز ياري نه ز ديار و دياري باري
برو آنجا كه بود چشمي و گوشي با كس
برو آنجا كه تو را منتظرند
قاصدك
در دل من همه كورند و كرند
دست بردار ازين در وطن خويش غريب
گله و شکایت
این لحن یک لحن ترکیبی است. سه لحن خواهش آمیز، نومیدانه و غم انگیز وقتی با هم ترکیب می شوند این لحن را به وجود می آورند. اگه به ناله و زوزه گرگ دقت کرده باشید بسیار نزدیک به این لحن است.
مثال: اگر روزی ز عرش خود به زیر آیی
لباس فقر پوشی
غرورت را برای تکه نانی
به زیر پای نامردان بیاندازی
و شب آهسته و خسته
تهی دست و زبان بسته
به سوی خانه باز آیی
زمین و آسمان را کفر میگویی
نمیگویی؟!
رسمی
لحن رسمی لحنی است که بیشتر جنبه نوشتاری دارد. صریح و رک است و مستقیم سراغ اصل مطلب می رود. البته در گفتار دیپلماتیک و یا دیدن کسانی که از نظر علمی، عرفی یا جایگاهای مقام بسیار بالایی دارند هم کاربرد دارد. لحن برخی برندها هم می تواند رسمی باشد. از زبان معیار استفاده می شود که البته وزن ادبی آن هم بیشتر است. معمولا از واژه ها و تلفظ عامیانه استفاده نمی شود. صدا محکم است ولی افزایش و کاهش اندازه صدا به ندرت اتفاق می افتد. تلفظ ها شمرده است و در عین حال کلام روان و صدا اقتدار و قوام دارد.
مثال: مطابق آمارهای معاملات مسکن در سال های گذشته، پیش بینی می شود حجم معاملات خرید و فروش مسکن در بهار کاهش و سپس در تابستان افزایش پیدا خواهد کرد و به اوج خود نزدیک خواهد شد.
غیررسمی
این لحن دقیقا برخلاف لحن رسمی است. لحن خودمانی و صمیمانه دارد و استفاده از تلفظ عامیانه و واژگان محاوره ای در آن مرسوم است. بر خلاف لحن رسمی که صدا محکم و مقتدرانه است در این لحن صدا نرم، گرم و صمیمانه و راحت است. برخی برندها استفاده از این لحن را برای برقراری ارتباط با مشتریان خود ترجیح می دهند:
مثال: ما ساکت بودن را به پرسر و صدا بودن ترجیح می دیم. یه آدم مزاحم را هم به یه آدم مسخره ترجیج می دیم. سخت نگیرید، ما هم خودمون رو زیاد جدی نمی گیریم.
خوش آمدگویی و پذیرایی از مهمان
این لحن کاملا صمیمی و دوستانه است. اندازه صدا متوسط و در عین حال شدت ضربات تنفسی آرام و صدا گرم و نرم تولید می شود. زبان بدن باز است و استفاده از زبان بدن با گاردهای بسته ممنوع است. میمیک صورت شاد و همراه لبخند است.
مثال: خیلی خوش آمدید. قدم روی سر ما گذاشتید. بی نهایت ما را خوشحال کردید.
خوش بینانه
لحن خوش بینانه لحنی است که توام با امید و شادی، مثبت و معطوف به نقط قوت و شایستگی و توانمندی هاست. در این لحن صدا شاد است و از انرژی قابل قبولی برخوردار است. زبان بدن چهره هم شاد و همراه لبخند است. معمولا اندازه ای از هیجان در مورد طرح هایی که در آینده مطرح می شود چاشنی آن است. لحن خوش بینانه امید و شرایط بهتر را حتی در مواقع چالش انگیز به مخاطبان خود پیشنهاد می کند. بنابراین صدا باید قوام و استحکام کافی را در این لحن داشته باشد تا بتواند اعتماد مخاطبان را جلب کند.
مثال 1: به روز باشید و جدیدترین اطلاعت مورد نیاز کارتان را از برجسته ترین متخصصان بیاموزید.
مثال 2: با وجود تمام شرایط ناپایدار و متشنج سیاسی و اقتصادی من اعتقاد دارم فرصت های بیشماری هم وجود دارد که می توان با آن آینده ای درخشان را ترسیم نمود.
بدبینانه
لحن بدبینانه درست نقطه مقابل لحن خوشبینانه است. تمرکز آن بر نقاط ضعف، نقصان است. جهان را با نگاه شکاکانه ای نگاه می کند. اندازه صدا معمولی است. صدا پرانرژی نیست. شک و تردید در صدا مشهود است. محکم و مطلق در مورد آینده صحبت نمی کنند. سرعت بیان هم متوسط و محافظه کارانه است
مثال: شرایط اقتصادی خوب نیست و با توجه به اتفاقاتی که افتاده من امید ندارم اوضاع بهتر شود. بهتر است چیزهایی که به دست آوردیم را نگهداریم تا به فکر توسعه کار جدیدمان باشیم.
مودبانه
این لحن در ارتباط اهمیت زیادی دارد. اندازه صدا نه بیش از حد است و نه کند. در این لحن هرگز با صدای بلند صحبت نکنید. سرعت صحبت کردن هم همینطور. اکسان ها با کمترین میزان تاکید به کار می رود. از کلمات خارج از عرف استفاده نمی شود. دایره واژگان و همچنین کلاس دایره واژگان و نوع انتخاب واژه هم در این لحن موثر است. شدت ضربات تنفسی نرم و ملایم است. صدا نه حالت تهاجمی دارد و نه حالت دفاعی. رعایت آداب و تشریفات هم اهمیت زیادی دارد. لحن ستایش و تعریف از دیگران و همچنین لحن خوش آمدگویی به همران این لحن می تواند یک بسته کامل ارتباطی باشد که شما را در هر ارتباطی موفق کند.
حرفه ای
لحن حرفه ای به لحن رسمی نزدیک است. علاوه بر آن که انتخاب واژه در این لحن اهمیت دارد، غرور و اعتماد به نفس خاصی هم در این لحن وجود دارد. فرد باید برای توانایی و تخصص خود ارزش فوق العاده قائل باشد و این حس را به مخاطب بدهد که من این خدمت را با بیشتری تخصص و عالیترین کیفیت تحویل شما می دهم.
مثال: ما افتخار می کنیم که فراتر از انتظارات و توقعات مشتریان خود عمل می کنیم.
لحن این عبارت حرفه ای است که هم نزدیک به لحن رسمی در انتخاب واژگان و هم توام با غرور و اعتماد به نفس ناشی از تخصص و کیفیت است.
لحن طنز
شوخی و طنازی
هدف از این لحن خنداندن مخاطب است. قبل از اینکه بخواهید از این لحن استفاده کنید، ببینید آیا واقعا ویژگی طنازی و شوخی را دارید؟ پاسخ به این سوال مهم است و اگر آدم طناز و شوخی نیستید نیازی به استفاده از این لحن را هم ندارید. چون مرز باریکی بین شوخی و طنز و لودگی و تمسخر دیگران وجود دارد که رعایت آن نیاز به استعداد و مهارت دارد.
استفاده از پیچ و تاب های هوشمندانه و سرگرم کننده از ویژگی های این لحن است. ایجاد تضاد و غافلگیری عنصر اساسی آن است. صدا شاد و پرانرژی و نرم
است. لحن هم دوستانه و صمیمی و هم بازیگوش است. از یک نظر به لحن روایتی یا داستان گونه شباهت دارد. بیان خاطرات طنز و همچنین لطیفه ها از مهمترین تمرینات آن است.
اقناعی و متقاعد کننده
این لحن عموما در هنگام سخنوری دیده می شود که قصد از ایراد آن متقاعد کردن مخاطب است. لحن صدا کاملا متمرکز و محکم است. انرژی صدا بالاتر از حد نرمال است، تلفظ ها شمرده و دقیق و در مورد نقاط قوت و توانایی ها و شایستگی ها با اعتماد به نفس صحبت می شود. تمامی تکنیک های لحن از جمله آکسان گذاری، انواع سکوت، زیر و بمی صدا و همچنین سرعت بیان، همگی در این لحن وجود دارد. از مثال و قصه و داستان و حکایت و آمار و ضرب المثل و شعر و توضیح و توجیه در این نوع استفاده می شود. تمامی ظرافت ها و تکنیک های لحن در فن بیان باید به کار برده شود و از سخت ترین و پیچیده ترین انواع لحن است.
گفتگو
این لحن در مواقعی کاربرد دارد که شما قصد برقراری ارتباط دارید. ارتباط در اولین مرحله با گفتگو آغاز می شود که عموما برای این است که طرف رابطه را درگیر کنید. به طور معمول با حرف های ساده و معمولی آغاز می شود. لحن گفتگو نرم و صمیمی به همراه چهره بشاش همراه با لبخند است. اندازه صدا متوسط و همچنین سرعت بین هم معمولی است نه کند و نه تند. اصولا در گفتگو خودتان را متعادل نگه دارید و سعی کنید که در کیفیت صدا و یا تلفظ و لحن تغییرات عجیب و غریبی ایجاد نکنید که صداقت رابطه زیر سوال برود. اگر مهارت کافی داشته باشید می توانید کمی شوخی هم چاشنی آن کنید تا گفتگو را در بهترین مسیر ممکن هدایت کنید.
آموزشی
لحن آموزشی به دنبال آگاهی بخشی به مخاطب خود است. زمانی که شما در مورد یک مسئله علمی یا اعداد و آمار صحبت می کنید و یا قصد تدریس و آموزش یک موضوع را دارید این لحن مهم است. لحنی که بسیاری از معلمان و اساتید از آن برخوردارند. سرعت بیان متوسط است و در برخی موارد هم کندتر از فرم معمول است. شفافیت تلفظ و شمرده صحبت کردن از ویژگی های این لحن است. لحن آن شبیه لحن توضیحی و توصیفی است. همچنین کمی لحن مقتدرانه هم چاشنی آن است. یعنی استفاده از صدای کمی بلندتر از حد معمول و همچنین استحکام و قوام صدا در این لحن اهمیت دارد. اکسان گذاری و تاکید روی نکات کلیدی هم بسیار مهم است
مثال: لحن، منتقل کننده نگرش و احساسات گوینده به مخاطب است. لحن انواع مختلفی دارد که شامل …. می باشد.
انگیزشی و الهام بخش
لحن انگیزشی با و الهام بخش ویژگی مختلفی دارد:
الف) صدا پرقدرت، پرانرژی و شاد است.
ب) از اوج و حضیض صدا بسیار استفاده می شود. صدا لحظه ای در اوج و لحظه ای دیگر در پایین ترین اندازه خود قرار می گیرد که خود باعث تحریک هیجانات و احساسات مخاطبان می شود.
ج) از سکوت های نمایشی زیاد استفاده می شود
د) استفاده از تکنیک های ریتم و موسیقی کلام به ویژه واژگان متضاد بسیار مرسوم است.
ه) در این لحن عموما به جای من و تو از ما استفاده می شود و افعال هم به صورت اول شخص جمع به کار برده می شود.
و) از زبان بدن دست ها و میمیک چهره به وفور استفاده می شود.
مقتدرانه
از ویژگی های این لحن صدای قدرتمند، تلفظ های شفاف و شمرده و همچنین استفاده نکردن از هر گونه اصطلاح عامیانه و خارج از عرف است. نکته دیگر در این لحن محکم صحبت کردن است. البته بین محکم صحبت کردن و، بلند صحبت کردن و تهاجمی حرف زدن مرز باریکی است که باید آموزش های لازم در این زمینه را دیده باشید. بلند صحبت کردن مربوط به افزایش اندازه صدا، تهاجمی صحبت کردن مربوط به شدت ضربات تنفسی و خرج زیاد و شدید نفس است ولی محکم صحبت کردن به دلیل تنفس صحیح، صداسازی استاندارد و برخوردار بودن از عضلات زبان و لب های قدرتمند و ورزیده است.
طلبکارانه
این لحن حالتی تهاجمی دارد. نسبت به گفتار معمولی اندازه صدا بالاتر و همچنین سرعت بیان بیشتر است. همچنین از کشیدگی های خاص هم در تلفظ هجای حروف استفاده می شود.
مثال: جانم، چی فرمودید
بی تفاوتی
در لحن بی تفاوتی صدا در پایین ترین اندازه خودش قرار دارد. سرعت بیان متوسط است و همچنین اندازه صدا هم یکنواخت است. معمولا این لحن زمانی کاربرد دارد که شما در برابر یک انتخاب قرار می گیرد. رفتن یا نرفتن، خوردن یا نخوردن و … . این لحن شبیه لحن یکنواخت است و کلمات با شدت یکسان تلفظ می شوند و هیچ تفاوتی با هم ندارند.
مثال: گو بروید، یا نروید، هر چه در هر جا که خواهد،
یا نمیخواهد
باغبان و رهگذاری نیست
در این مصرع از شعر باغ من اخوان انتخاب شده است، اولا صدا در پایین ترین حالت خود و همچنین تلفظ کلمات بروید و نروید و همچنین خواهد و نمی خواهد یکسان و بدون آکسان است.
لحن نصیحت
نصیحت و پند و اندرز
1- اگر شما نسبت به کسی که به او پند و اندز می دهید از جایگاه عرفی و اجتماعی یا سلسله مراتبی بالاتری برخوردار هستید، باید لحن آرام ولی جدی باشد. صدا از قوام و استحکام کافی برخوردار است ولی اندازه صدا بالا نمی رود. در این لحن حس اقتدار و اعتماد به نفس منتقل می شود.
مثال: زمانی که یک پدر، پسر خود را نصیحت می کند: من تمامی امکانات لازم برای موفقیت و تحصیلات تو را فراهم کردم. اینکه از این فرصت استفاده کنی یا پشت پا بزنی به تو برمی گرده. فقط مسئولیت کاری رو که انجام می دی باید بپذیری و فردا روزی یادت باشه که جز خودت کسی رو مقصر کوتاهی های خودت ندون
2- اگر شما نسبت به کسی که به او پند و اندز می دهید از جایگاه عرفی و اجتماعی یا سلسله مراتبی بالاتری برخوردار نیستید، لحن بایدآرام، لطیف و دوستانه و پرعطوفت باشد.
مثال: زمانی که دوستت به خاطر اعتماد بیش از اندازه ورشکست شده: تو نه اولین آدمی نه آخریش که ورشکست می شه. من گفتم که مراقب اطرافیانت باش، اعتماد بیش از حد بهت آسیب می زنه. ولی خوب بگذریم هر چه بوده تمام شده. می تونی رو من حساب کنی. ما باهم این مشکل رو حل می کنیم.
اثرگذارترین تمرین برای تقویت لحن
تمرین دکلمه شعر، داستان گویی و دیالوگ گویی از مهمترین و تاثیرگذارترین تمرینات برای تقویت لحن است.
0 دیدگاهها